Światłożercy

„Światłożercy”, książka Zoë Schlanger wydana przez Wydawnictwo Helion, to książka taka, jakie bardzo lubię czytać. Publikacje o roślinach można podzielić na dwie grupy : podręczniki uprawy roślin – bardzo praktyczne i potrzebne oraz książki poszerzające ogólna wiedzę o szeroko pojętej biologii roślin. Książka dziennikarki Zoë Schlanger należy właśnie do tej kategorii. Nie jest to praca naukowa, ale opiera się na badaniach naukowych, bardzo często terenowych, biologów i botaników.

Światłożercy?

Tytuł – Światłożercy — to trywialne określenie tego, czym rośliny są w swojej istocie. Tylko liść rośliny potrafi wytworzyć cukier z materiałów, które nigdy nie były żywe — ze światła i powietrza. To właśnie od tego zadziwiającego faktu Schlanger zaczyna swoją podróż w głąb świata botaniki.

Tematyka

Książka bada świat roślin i stawia pytanie, które od lat stanowiło tabu w środowisku naukowym : czy rośliny mają inteligencję ? W ostatnich latach naukowcy odkryli, że rośliny potrafią komunikować się między sobą, rozpoznawać swoich genetycznych krewnych, reagować społecznie, słyszeć dźwięki, zmieniać kształt ciała, by wtopić się w otoczenie, przechowywać wspomnienia przydatne w cyklu życia, a nawet manipulować zachowaniem zwierząt.

Schlanger podróżuje po całym świecie, odwiedzając naukowców, którzy poświęcili życie badaniu roślin. Zabiera nas między innymi do chilijskiego lasu deszczowego, by zobaczyć roślinę naśladującą inne jak kameleon, na hawajską wyspę Kauaʻi, siedlisko endemicznych gatunków, i na Uniwersytet w Bonn, gdzie poznajemy jednego z założycieli Towarzystwa Neurobiologii Roślin.

Rośliny, które słyszą, pamiętają i… współpracują

Chociaż rośliny nie posiadają neuronów, to jednak elektryczne sygnały przemieszczają się przez komórki roślin w odpowiedzi na dotyk, podobnie jak w komórkach zwierzęcych. Jako dowód autorka przestawia film nagrany przez naukowców, który pokazuje sygnały elektryczne rozświetlające roślinę po uszkodzeniu liścia.

Rośliny potrafią też słyszeć, czyli odbierać fale akustyczne. Potrafią zmieniać skład chemiczny liści na dźwięk gryzienia ich przez gąsienice lub kierować korzenie w kierunku szumu przepływających cieków wodnych. A współpraca między nimi jest czymś zupełnie realnym: zmieniają wzorce wzrostu, by nie zacienić sąsiadów, a ryż japoński produkuje więcej ziaren, gdy rośnie obok spokrewnionych roślin — zamiast konkurować o zasoby, rośnie wyżej, zostawiając miejsce dla wszystkich.

Roślinna kreatywność

Bycie rośliną wymaga ogromnej biologicznej kreatywności. Aby przetrwać i wzrastać w jednym miejscu, rośliny wypracowały liczne skuteczne metody przetrwania. Dla mnie podobnie jak dla autorki książki rośliny nie są tylko zielonym tłem. Ich życie jest dużo bardziej złożone i „sprawcze”, niż przez lata przywykliśmy myśleć.

To co my ogrodnicy mający na codzień kontakt z roślinami czujemy intuicyjnie nadal wzbudza kontrowersje w świecie naukowym. Autorka opisuje żmudną, często obarczoną niepowodzeniami drogę badaczy do obecnego stanu wiedzy na temat zachowania, świadomości czy też inteligencji roślin.

Światłożercy dla dociekliwych ogrodników

Jako autorka bloga ogrodniczego widzę w tej książce jeszcze jedną zaletę – działa na wyobraźnię, poszerza horyzonty. To książka dla tych, którzy chcą lepiej rozumieć swój ogród. Dla osób, które ciekawi skąd roślina „wie”, kiedy uruchomić obronę, czemu jedne gatunki lepiej współpracują z otoczeniem, a inne skuteczniej konkurują, co dzieje się w strefie korzeniowej i jak wiele procesów wciąż umyka naszej codziennej uwadze.

Wszystkie historie przedstawione w książce – eksperymenty, badania terenowe na całym świecie, sylwetki naukowców – budują narrację brzmiącą znajomo dla ogrodników: każda roślina jest wyjątkowa, a rośliny mogą rozwijać się w inteligentny sposób, nawet jeśli nie potrafimy tego dokładnie wyjaśnić. Wciąż mamy wiele do odkrycia o życiu naszych zielonych przyjaciół.

Dla kogo jest ta książka?

Dla każdego, kto ma ogród lub działkę, albo tylko lubi spacery po parku. Dla tych, których zainteresowanie roślinami nie kończy się na wiedzy jak często je podlewać i nawozić, ale chcą lepiej rozumieć swoje rośliny. I dla tych, którzy — jak ja — pracując w ogrodzie i zadają sobie pytanie: jak tan świat roślinny funkcjonuje?

Światłożercy dają odpowiedź. I jestem pewna, że nigdy już nie będziecie patrzeć na swoje pomidory, róże czy doniczkowe storczyki tak jak wcześniej.