Kiedy sadzić pomidory – optymalne warunki uprawy

Pytanie – kiedy sadzić pomidory do nieogrzewanej szklarni i do gruntu – wraca co roku zawsze o tej porze. Tegoroczna chłodna wiosna sprawia, że odpowiedź wymaga nie tylko analizy danych meteorologicznych ale także znajomości wymagań termicznych pomidora.

Wymagania temperaturowe na poszczególnych etapach uprawy

Temperatura jest czynnikiem, który decyduje o sukcesie lub porażce w uprawie pomidora na każdym etapie uprawy. Nie ma jednej „właściwej” temperatury – zmienia się ona w zależności od fazy rozwojowej rośliny.

Kiełkowanie nasion

Czas siewu i kiełkowania nasion co prawda mamy już za sobą, ale nawet w tym początkowym okresie uprawy trzeba zapewnić minimalną temperaturę 14–16°C aby nasiona wykiełkowały, choć optimum mieści się w przedziale 22–26°C. W temperaturze 20–25°C nasiona zaczynają kiełkować już po 3–6 dniach. Poniżej 8°C nasiona nie wykiełkują w ogóle. Po pojawieniu się wschodów temperaturę należy obniżyć do 18–20°C, aby siewki nie wyciągały się nadmiernie ku górze.

Produkcja rozsady

Faza produkcji rozsady to czas, w którym temperatura ma ogromne znaczenie dla jakości sadzonek. Po rozłożeniu liścieni zalecana jest temperatura dzienna 20°C i nocna 16°C. Zbyt wysoka temperatura w nocy prowadzi do nadmiernego wydłużania się siewek, co czyni je słabszymi i podatniejszymi na choroby. Jeśli dodać do tego brak światła to wybiegnięta rozsada gwarantowana.

Dobrze przygotowana rozsada doniczkowa powinna mieć przerośniętą bryłę korzeniową, wysokość 18–30 cm, 5–8 dobrze rozwiniętych liści oraz średnicę łodygi 4–7 mm.

Faza wzrostu wegetatywnego

Po posadzeniu na miejsce docelowe pomidory wchodzą w fazę intensywnego wzrostu wegetatywnego. W tym czasie optymalna temperatura powietrza powinna wynosić 22–27°C w dzień i 17–21°C w nocy. Wzrost zostaje zahamowany, gdy temperatura spada poniżej 10°C lub przekracza 32°C.

Niezwykle istotna jest też temperatura podłoża – powinna mieć 15–18°C. Zbyt niska temperatura gleby hamuje rozwój systemu korzeniowego, co negatywnie wpływa na pobieranie wody i składników pokarmowych, a w konsekwencji na kwitnienie i owocowanie.

Kwitnienie i zawiązywanie owoców

W fazie kwitnienia pomidory są szczególnie wrażliwe na skrajne temperatury. Optymalna temperatura dla prawidłowego zapylenia i zawiązywania owoców wynosi 21–24°C w dzień i 16–18°C w nocy. Przekroczenie 30°C prowadzi do uszkodzeń kwiatów, opadania pąków kwiatowych i drastycznego obniżenia plonów. Z kolei temperatury poniżej 10–12°C stanowią minimum biologiczne – pyłek przestaje kiełkować, a zawiązywanie owoców jest mocno ograniczone.

Dojrzewanie owoców

W końcowej fazie dojrzewania wymagania temperaturowe są umiarkowane. Rośliny dobrze znoszą nieco chłodniejsze noce, jednak temperatura poniżej 10°C wyraźnie spowalnia procesy dojrzewania i może prowadzić do problemów jakościowych owoców.

Kiedy sadzić pomidory do nieogrzewanej szklarni?

Nieogrzewana szklarnia zapewnia roślinom ochronę przed wiatrem i opadami, wyższe niż w otwartej przestrzeni temperatury, jednak nie eliminuje całkowicie ryzyka przymrozków – zwłaszcza nocnych. W takich warunkach pomidory można sadzić w kwietniu – czyli na miesiąc przed początkiem gruntowego sezonu wegetacyjnego. Jeśli prognozowane są silniejsze przymrozki, rozsadę należy dodatkowo okryć agrowłókniną lub zastosować inne formy dogrzewania.

Warunkiem bezpiecznego sadzenia w nieogrzewanej szklarni jest temperatura gleby wynosząca co najmniej 12°C (optymalnie 15–16°C) oraz temperatura nocna powietrza nie spadająca poniżej 8°C. Niższa temperatura spowoduje uszkodzenie sadzonek.

Przed posadzeniem rozsady warto przeprowadzić jej hartowanie – przez 7–10 dni wystawiać sadzonki na działanie warunków zewnętrznych przez kilka godzin dziennie.

Kiedy sadzić pomidory do gruntu?

Pomidor jest rośliną, dla której długość okresu bezmroźnego powinna wynosić co najmniej 4 miesiące. Uprawy przydomowe powinny być lokalizowane w rejonach, w których przymrozki wiosenne nie występują później niż 15–20 maja, a jesienne nie pojawiają się przed początkiem października.

W naszych warunkach klimatycznych rozsadę pomidorów wysadza się do gruntu po 15 maja – czyli po Zimnych Ogrodnikach (Pankracy, Serwacy, Bonifacy: 12–14 maja). W chłodniejszych regionach kraju (północna i wschodnia Polska, tereny podgórskie) bezpieczniej jest poczekać do końca maja. Temperatura gleby w momencie sadzenia powinna wynosić co najmniej 12–15°C, a temperatura nocna powietrza nie powinna spadać poniżej 10°C.

Wysadzenie rozsady zbyt wcześnie do zimnej gleby oznacza powolne ukorzenianie, spowolniony wzrost, problemy z pobieraniem z zimnej gleby makro i mikroelementów, czyli po prostu stres abiotyczny i opóźnienie owocowania – lub w skrajnych przypadkach zamieranie sadzonek.

Jak chronić posadzone pomidory przez zimnem

Bywa tak, że po ciepłym okresie maja nagle przychodzi spore ochłodzenie. Co w takie j sytuacji zrobić z juz rosnącymi pomidorami?

W szklarni można dogrzewać pomidory poprzez stosowanie różnego rodzaju ogrzewaczy. Ważne aby były one bezpieczne : nie stwarzały zagrożena pożarowego i nie wyłaczały sie samoistnie.

Dla upraw gruntowych najlepszym zabezpieczeniem jest agrowłóknina, która może podnieść temperaturę o 2-4 °C.

Agrowłókninę należy nakładać wieczorem (gdy temperatura zaczyna spadać) i zdejmować rano po ustąpieniu przymrozku. Ważne, by materiał nie przylegał bezpośrednio do liści – powinien być rozpięty na kijkach lub łukach z zachowaniem warstwy powietrznej, która stanowi właściwą barierę cieplną.

Metody producentów pomidorów

1. Zraszanie ochronne

Kolejną metodą, stosowaną zwłaszcza w towarowych uprawach pomidora gruntowego, jest zraszanie roślin wodą w trakcie trwania przymrozku. Mechanizm ochrony polega na wydzielaniu ciepła utajonego podczas zamarzania wody na powierzchni liści i pędów – lód, który tworzy się na roślinie, utrzymuje pod sobą temperaturę bliską 0°C, chroniąc tkanki przed głębszym wymrożeniem. Metoda ta może zwiększyć tolerancję roślin na mróz o około 2–3°C, wymaga jednak podania znacznych ilości wody i ciągłego zraszania roślin od momentu spadku temperatury poniżej 0°C aż do wschodu słońca i naturalnego odmarznięcia. Przerwanie zraszania przy ujemnej temperaturze jest błędem – może doprowadzić do szybszego zamrożenia roślin niż bez żadnej ochrony.

2. Zadymianie i mieszanie powietrza

W uprawach towarowych stosuje się też inne metody wspomagające. Zadymianie – polegające na paleniu wilgotnej słomy lub trocin od strony nawietrznej pola – tworzy ” kołdrerkę” z dymu zatrzymującą ciepło wypromieniowane z gleby i pozwala podnieść temperaturę o 1–2°C. Metoda nie nadaje się do wykorzystania w upraw miejskich, z powodu zakazu palenia, a poza obszarami zabudowanymi może stwarzać niebezpieczeństwo pożarowe i drogowe. Mieszanie powietrza za pomocą wentylatorów, ustawionych od strony nawietrznej, skutecznie likwiduje inwersję termiczną (czyli sytuację, gdy przy gruncie jest chłodniej niż na wysokości 1–1,5 m) i może podnieść temperaturę przy roślinach o około 1°C.

Sprawdzone metody ochrony pomidorów przed zimnem

Wiele razy zdarzało mi się sadzić pomidory do szklarni w kwietniu, a do gruntu przez Zimnymi Ogrodnikami. Gdy nadchodziło ochłodzenie początkowo w szklarni zakładałam na krzaki pomidorów kaptury z włókniny. Dodatkowo zapalałam wkłady olejowe przykryte doniczką – popularny internetowy podgrzewacz szklarniowej atmosfery. Oczywiście w miarę ciepło było tylko koło podgrzewaczy, ale pomidory jakoś dawały radę, zwłaszcza jak ustawiałam 3 na szklarnię o powierzchni 10m2.

Po kilku latach kupiłam elektryczny termowentylator przeznaczony do użytkowania w szklarniach. Po ustawieniu go na 2 z 6 stopni grzania temperatura podnosi sie do 13 stopni i to wystarcza, aby pomidory rosły. a ogrodnik spał spokojnie.

Pomidory gruntowe zabezpieczam włókniną zimową 50g. Ponieważ moje sadzonki od razu przywiązuję do palików, to mam dla nich przygotowane włókninowe kapturki mocowane gumką do palików. Gdy meteorolodzy zapowiadają zimną noc to otulam rośliny włókniną, a rano podnoszę kapturki do góry. Przez cały czas ochłodzenia kapturki czekają gotowe do użycia na palikach.

Stosując opisane metody ochrony mogę sadzić pomidory do szklarni w ostatnim tygodniu kwietnia, a gruntowe w pierwszym tygodniu maja bez obawy, że moja praca przy produkcji rozsady pójdzie na marne.